Amir Temur hayoti va tarixiy faoliyati.
Amir Temur 1336-yilda Shahrisabzga yaqin Xo‘ja Ilg‘or qishlog‘ida tug‘ilgan.
Uning otasi Amir Tarag‘ay Qozon xoniga tobe bo‘lgan Kesh (hozirgi Shahrisabz) hokimi edi.
Ta’lim va yoshligi
Yosh Temurning dastlabki savodi oilada chiqarilgan. U 7 yoshidan boshlab madrasada ta’lim ola boshlagan.
Temur o‘zining “Tarjimai holi” asarida shunday yozadi:
“Etti yoshga to‘lganimda meni madrasaga olib borishdi va qo‘shimcha so‘zlar jadvalini berishdi. Men o‘qiy boshladim va erishgan muvaffaqiyatlarimdan behad xursand bo‘ldim.”
Olim B. Ahmedovning ta’kidlashicha, Temur madrasaga kelganda allaqachon harf tanir edi.
9 yoshida u namoz o‘qishni boshlagan va ilmda tengqurlaridan ustun bo‘lgan.
12 yoshidan esa tengdoshlari bilan ko‘proq muloqot qilib, hayotiy tajriba orttirgan.
Harbiy faoliyatining boshlanishi.
Amir Temur 16 yoshida otasining vasiyatiga ko‘ra askarlarga boshchilik qilgan.
U yoshligidan harbiy mashqlarga qiziqib, ko‘plab janglarda qatnashgan va tajribali sarkarda bo‘lib yetishgan.
1360–1361-yillarda Movarounnahrni egallagan Mo‘g‘uliston xoni Tug‘li Temur xizmatida bo‘lgan. Keyinchalik uning o‘g‘li Ilyosxo‘jaga qarshi kurash olib borgan.
Hokimiyatga kelishi
1366-yilda Temur va Husayn Samarqandni egallaydi.
1370-yilda Balxni qamal qilish jarayonida Temur Husaynni yo‘q qilib, Movarounnahrda yagona hukmdorga aylanadi.
Shundan so‘ng uning 35 yil davom etgan hukmronligi boshlanadi.
Harbiy yurishlari.
Amir Temur qisqa vaqt ichida katta hududlarni egallagan:
- Amudaryo va Sirdaryo oralig‘i
- Farg‘ona va Shosh (Toshkent) hududlari
- 1372–1388-yillarda Xorazm (5 marta yurish)
- 1395-yilda Shimoliy Kavkaz
- 1398-yilda Hindiston
- 1401-yilda Suriya
- 1402-yilda Anqara (Sulton Boyazid ustidan g‘alaba)
1405-yil 18-fevralda Xitoyga yurish oldidan O‘tror yaqinida vafot etgan.
Temuriylar sulolasi
Temurning o‘g‘illari:
- Jahongir Mirzo
- Mironshoh
- Umarshayx
- Shohruh Mirzo
Nabiralari:
- Pirmuhammad
- Xalil Sulton
- Muhammad Sulton
- Mirzo Ulug‘bek va boshqalar
Ular Temuriylar sulolasini davom ettirgan.
